NIEMANN-PICK HASTALIĞI – TİP A VE TİP B

(ASİT SFİNGOMYELİNAZ EKSİKLİĞİ-ASMD)

 

Niemann-Pick Hastalığı ya da diğer adı ile Asit Sfingomyelinaz Eksikliği (kısa adı ASMD), Asit Sfingomyelinaz enzimi eksikliğinden kaynaklanan, nadir hastalıkların lizozomal depo hastalıkları grubunda yer alan, ilerleyici, genetik bir hastalıktır. Yaklaşık olarak 250.000 hastada 1 görüldüğü düşünülmektedir.

Bu enzimin vücuttaki görevi, vücudumuzun yapıtaşlarından biri olan ve sfingomyelin adı verilen maddeyi gerektiğinde parçalamaktır.

Bu enzimin eksik olduğu kişilerde yıkılmayıp biriken maddeler, birçok organ ve dokuda hücre hasarına, işlev bozukluğuna ve bazı organlarda büyümeye sebep olur.

ASMD hastalığı farklı kişilerde çok farklı bulgular ile kendini gösterebilir, hatta aynı ailenin iki farklı üyesinde hastalık farklı ağırlıkta izlenebilir. Bu sebeple bir spektrum hastalığı olarak adlandırılır.

Hastalığın “Tip A” olarak adlandırılan grubu bebeklik çağında bulgu veren erken ölümle seyreden daha ağır olan tipidir.

“Tip B” grubunda ise neredeyse hiç nörolojik bulgu izlenmez ve hastalar genellikle erişkin çağa kadar yaşayabilmektedir.

Tabii ki bu iki uç arasında yer alan farklı ağırlıkta bulgular gösteren hastalar da mevcuttur.

Niemann-Pick Tip A ve B SMPD1 genindeki bozukluklardan kaynaklanır ve otozomal çekinik bir kalıtım gösterir.

Niemann-Pick Tip C ise tamamen farklı bir hastalıktır, başka bir gendeki bozukluk sonucu farklı mekanizmaların tetiklenmesi ile gelişir.

 

Niemann-Pick Tip A

Hastalığın bebeklik çağında bulgu veren ağır seyreden tipidir.

Karaciğer ve/veya dalağın aşırı büyümesi (hepatosplenomegali) ve dev boyutlara ulaşması ile karakterizedir. Karın boşluğunda sıvı birikebilir (asit).

Göz akında ve ciltte sarılık görülebilir.

Emmede güçlük, kilo alamama, kabızlık, kusma, refleks kaybı, kas tonusu kaybı görülebilir.

Sık akciğer enfeksiyonları ve solunum güçlüğü görülebilir

Hastalar 9-12 aylık olana kadar normal gelişim gösterseler de sonrasında büyüme genellikle durur ve yaklaşık 3 yaş civarı kaybedilir.

 

Niemann-Pick Tip B

Hastalığın bebeklikten yetişkinlik çağına kadar farklı zamanlarda bulgu vermesi mümkün tipidir ve genelde “Tip A” ya göre daha hafif seyreder.

Genellikle hepatosplenomegali görülmektedir, bu sebeple kan pulcukları (trombosit) ve akyuvar (lökosit) sayıları azalabilir.

Karaciğer fonksiyonlarında hafif bozulmadan siroza kadar giden bir yelpazede bulgu verebilir.

Çok az sayıda hastada sinir sistemini tutan ciddi bulgular gözlenebilir.

Çoğu hastada kemik tutulumu ve yapısal bozukluklar gözlenir.

 

Tanı

Niemann-Pick Tip A ve Tip B hastalıklarının tanısı kanda enzim düzeyinin ölçülmesi ve sonrasında genetik incelemeler ile konulur. İhtiyaç görülürse doku örnekleme ve kültür yöntemleri de uygulanabilir.

 

Tedavi:

Hastalığın tedavi sürecinde birçok farklı uzmanlık dalından hekimin birlikte çalışması gereklidir. Bunun yanında aileye ve hastaya psikososyal açıdan destek verecek kişiler de sürece dahil olmalıdır. Hastalığın bulgularını gidermeye yönelik genel semptomatik tedaviler yetkili sağlık personeli tarafından uygulanacaktır.

Hastalığa özel, eksik enzimi yerine koyma tedavileri geliştirilmekle birlikte ileri dönemlerde gen tedavilerinin de mümkün hale gelmesi beklenmektedir.

Önemli Not: MPS ve benzeri lizozomal hastalıklarıyla ilgili olarak sitemizde yer alan derlemeler, gönüllü hekimlerimiz tarafından, uluslararası kaynaklar referans alınarak yapılmıştır. Amacımız, hasta ve hasta yakınlarını, lizozomal depo hastalıkları hakkında bilgilendirmek ve hastalık farkındalığını arttırmaktır. Sitemizde yer alan bilgiler, her ne kadar tıbbi bilgi niteliği taşısa da sadece bilgilendirme amaçlıdır; kesinlikle tanı, tedavi veya klinik kararlar için kullanılmamalıdır!

Referanslar
1.https://rarediseases.org/rare-diseases/acid-sphingomyelinase-deficiency/
2. Wasserstein MP, Jones SA, Soran H, et al. Successful within-patient dose escalation of olipudase alfa in acid
sphingomyelinase deficiency. Mol Genet Metab. 2015; http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/26049896
3. Schuchman EH, Wasserstein MP. Types A and B Niemann-Pick disease. Best Pract Res Clin Endocrinol Metab.
2015;29:237-247. http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/25987176
4. Lidove O, Sedel F, Charlotte F, Froissart R, Vanier MT. Cirrhosis and liver failure: expanding phenotype of acid
sphingomyelinase-deficient Niemann-Pick disease in adulthood. JIMD Rep. 2014.
http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/24718843
5. Irun P, Mallen M, Dominguez C, et al. Identification of seven novel SMPD1 mutations causing Niemann-Pick disease types
A and B. Clin Genet. 2013;84:356-361. http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/23252888
6. Wasserstein M, Godbold J, McGovern MM. Skeletal manifestations in pediatric and adult patients with Niemann Pick
disease type B. J Inherit Metab Dis. 2013;36:123-127. http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/22718274

Niemann-Pick Hastalığı – Tip C

Niemann-Pick “Tip C” Hastalığı, kandaki kolestrol ve benzeri yapıtaşlarının hücre içine taşınması
sürecindeki bozukluklardan kaynaklanan, nadir hastalıkların lizozomal depo hastalıkları grubunda
yer alan, ilerleyici, genetik bir hastalıktır. Yaklaşık olarak 120.000 hastada 1 görüldüğü
düşünülmektedir.

Bu taşıma mekanizmalarının hatalı olduğu kişilerde yıkılmayıp biriken kolestrol ve benzeri
maddeler, beyin dokusu dahil, birçok organ ve dokuda hücre hasarına, işlev bozukluğuna ve bazı
organlarda büyümeye sebep olur.

Niemann-Pick “Tip C” hastalığı farklı kişilerde çok farklı bulgular ile kendini gösterebilir, hatta
aynı ailenin iki farklı üyesinde hastalık farklı ağırlıkta izlenebilir. Bu sebeple bir spektrum
hastalığı olarak adlandırılır.

Bazı hastalarda hastalık, bebeklik çağında bulgu verir erken ölümle seyreder, bazı hastalarda ise çok hafif bulgular görülür ve hastalar genellikle erişkin çağa kadar yaşarlar.

Tabii ki bu iki uç arasında yer alan farklı ağırlıkta bulgular gösteren hastalar da mevcuttur.

Niemann-Pick “Tip C” hastalığı NPC1 ya da NPC2 genlerindeki bozukluklardan kaynaklanır ve otozomal çekinik bir kalıtım gösterir.

Bulgular

Hastalığın 3 ay- 2 yaş arası bulgu veren infantil, 2 – 6 yaş arası bulgu veren geç infantil, 6-15 yaş arası bulgu veren juvenil ve 15 yaş üzerinde bulgu veren erişkin formları görülebilir. Niemann-Pick “Tip C” hastalığı karaciğer, dalak, kemik gibi yapılar ile birlikte beyin dokusunu etkileyerek nörolojik/psikiyatrik semptomlara sebep olabilir. Ancak hastalığın her hastada aynı bulguların aynı seviyede görülmeyebileceği akıldan çıkarılmamalıdır.

Genellikle hepatosplenomegali görülmektedir, bu sebeple kan pulcukları (trombosit) ve akyuvar (lökosit) sayıları azalabilir.

Karaciğer fonksiyonlarında hafif bozulmadan siroza kadar giden bir yelpazede bulgu verebilir. Çok az sayıda hastada sinir sistemini tutan ciddi bulgular gözlenebilir.
Bazı hastalarda duyma kaybı gelişebilir.
Çoğu hastada kemik tutulumu ve yapısal bozukluklar gözlenir.
Okul çağına erişen çocuklarda sakarlık, dengesizlik ve yazı yazmada zorlanma sıklıkla görülebilir.
Hasta zamanla mevcut konuşma becerilerini kaybedebilir. Zamanla yutma güçlüğü gelişebilir.
Zamanla zeka ve hafıza becerilerinde kayıp görülebilir.

Tanı

Niemann-Pick “Tip C” hastalığının tanısı kanda belirli maddelerin düzeyinin ölçülmesi ve sonrasında genetik incelemeler ile konulur. İhtiyaç görülürse doku örnekleme ve kültür yöntemleri de uygulanabilir. Tanıda hastalığa özel geliştirilen algoritmaların kullanılması da yardımcı olacaktır.

Tedavi

Hastalığın tedavi sürecinde birçok farklı uzmanlık dalından hekimin birlikte çalışması gereklidir. Bunun yanında aileye ve hastaya psikososyal açıdan destek verecek kişiler de sürece dahil olmalıdır. Hastalığın bulgularını gidermeye yönelik genel semptomatik tedaviler yetkili sağlık personeli tarafından uygulanacaktır.

Hastalığa özel, madde birikimini önlemeye yönelik tedaviler mevcuttur ve yeni ajanlar da geliştirilmeye devam etmektedir.

Önemli Not: MPS ve benzeri lizozomal hastalıklarıyla ilgili olarak sitemizde yer alan derlemeler, gönüllü hekimlerimiz tarafından, uluslararası kaynaklar referans alınarak yapılmıştır. Amacımız, hasta ve hasta yakınlarını, lizozomal depo hastalıkları hakkında bilgilendirmek ve hastalık farkındalığını arttırmaktır. Sitemizde yer alan bilgiler, her ne kadar tıbbi bilgi niteliği taşısa da sadece bilgilendirme amaçlıdır; kesinlikle tanı, tedavi veya klinik kararlar için kullanılmamalıdır!

Referanslar

1.https://rarediseases.org/rare-diseases/niemann-pick-disease-type-c/
2.Mengel E, Pineda M, Hendriksz CJ, Walterfang M, Torres JV, Kolb SA: Differences in Niemann-Pick disease Type C
symptomatology observed in patients of different ages. Molecular genetics and metabolism 2016
3.Pineda M, Mengel E, Jahnova H, Heron B, Imrie J, Lourenco CM, van der Linden V, Karimzadeh P, Valayannopoulos V,
Jesina P et al: A Suspicion Index to aid screening of early-onset Niemann-Pick disease Type C (NP-C). BMC pediatrics
2016;16:107.
4. Vanier MT, Gissen P, Bauer P, Coll MJ, Burlina A, Hendriksz CJ, Latour P, Goizet C, Welford RW, Marquardt T et al:
Diagnostic tests for Niemann-Pick disease type C (NP-C): A critical review. Molecular genetics and metabolism
2016;118(4):244-254.
5. Santos-Lozano A, Villamandos Garcia D, Sanchis-Gomar F, Fiuza-Luces C, Pareja-Galeano H, Garatachea N, Nogales Gadea
G, Lucia A: Niemann-Pick disease treatment: a systematic review of clinical trials. Annals of translational medicine 2015;
3(22):360.
6. Patterson MC, Mengel E, Wijburg FA, Muller A, Schwierin B, Drevon H, Vanier MT, Pineda M: Disease and patient
characteristics in NP-C patients: findings from an international disease registry. Orphanet journal of rare diseases 2013;
8:12.